Дебитор қарз — мижозлар сиздан товар ёки хизмат олган, аммо ҳали тўламаган сумма. Савдо ўсиши яхши, аммо дебитор қарз ундан тез ўсса, бизнес пулсиз қолиши мумкин.
Масалан, ойлик тушум 1 млрд сўм, дебитор қарз 600 млн сўм. Агар унинг катта қисми муддати ўтган бўлса, компаниянинг айланма маблағи мижозларда қолиб кетган бўлади.
Дебитор қарзни “aging” усулида бўлиш фойдали: 0–30 кун, 31–60 кун, 61–90 кун ва 90+ кун. Қарз қанча эски бўлса, уни ундириш хавфи шунча юқори бўлиши мумкин.
Асосий кўрсаткичлар: жами дебитор қарз, муддати ўтган қисми, 90+ кунлик қарз, энг катта 10 қарздор, дебитор қарзнинг тушумга нисбати ва ўртача тўлов кечикиши.
Мижозларга индивидуал кредит лимити белгилаш мумкин. Масалан, тўлов интизоми яхши мижозга каттароқ лимит, доим кечиктирадиган мижозга эса қисқароқ муддат ёки олдиндан тўлов.
Дебитор қарзни камайтиришнинг 7 усули: шартномада аниқ тўлов муддати; автоматик эслатмалар; 30/60/90 кунлик мониторинг; ТОП қарздорлар билан алоҳида ишлаш; кредит лимити; янги сотувдан олдин эски қарзни текшириш; масъул менежер KPI'сига тўлов интизомини киритиш.
Fintex360'да ҳар бир мижоз учун қарз суммаси, муддати, тарихий тўлов интизоми ва кредит лимити кўриниши мумкин.
AI огоҳлантириши мисоли: “Мижоз ABC 3 марта кетма-кет кеч тўлаган. Жорий қарз лимитнинг 92%ига етган.” Бу сотув ва молия бўлимларига тез қарор қабул қилишга ёрдам беради.
Хулоса: сотув фақат пул келганда тугалланган деб ҳисоблаш мумкин. Дебитор қарзни назорат қилиш — Cash Flow'ни назорат қилишнинг бир қисми.
Fintex360 — рақамлардан қарорларга.